Choinka żywa czy sztuczna – która jest bardziej ekologiczna

Przed świętami w wielu domach wraca ten sam dylemat – choinka żywa czy sztuczna? Zwolennicy sztucznego drzewka przekonują, że dzięki niemu nie trzeba co roku ścinać nowego. Obrońcy żywej jodły czy świerka odpowiadają, że plastik i metal po latach trudno sensownie zutylizować.

Obie strony mają częściowo rację. O tym, która opcja mniej obciąża środowisko, decyduje cała historia drzewka, a nie tylko materiał, z którego jest zrobione. Liczy się, skąd pochodzi, jak daleko je przewieziono, przez ile sezonów stoi w salonie i co się z nim dzieje po świętach. Sztuczna choinka wyrzucona po dwóch latach może wypaść gorzej niż żywe drzewko z pobliskiej plantacji, które potem trafi do kompostu. Zadbany sztuczny egzemplarz używany przez wiele lat to już zupełnie inny rachunek.

Choinka żywa czy sztuczna – od czego zależy ślad środowiskowy

Żywe drzewko zwykle rośnie na plantacji kilka, a nawet kilkanaście lat. W tym czasie pochłania dwutlenek węgla, ale jego uprawa wymaga nawożenia, czasem środków ochrony roślin, a na końcu ścięcia i przygotowania do sprzedaży. Sztuczna choinka powstaje z tworzyw sztucznych, najczęściej z PVC, oraz z metalowego stelaża. Jej ślad środowiskowy powstaje głównie na początku, przy pozyskaniu surowców i produkcji.

Duże znaczenie ma transport. Drzewko z pobliskiej plantacji pokonuje krótką drogę. To samo drzewko wiezione przez pół kraju albo z zagranicy traci część swojej przewagi. Sztuczne choinki często produkuje się daleko od miejsca sprzedaży, więc do ich bilansu dochodzi długa podróż statkiem i ciężarówką.

Liczy się też to, co dzieje się z drzewkiem po świętach.

• Żywa choinka może trafić do kompostu albo zostać zmielona na zrębki. Spalanie to najmniej korzystne rozwiązanie. Palenie odpadów zielonych na otwartym terenie bywa w gminach ograniczone lub zakazane, a żywiczne drewno iglaste w kominku mocno dymi, iskrzy i osadza smołę, dlatego lepiej oddać drzewko do zbiórki lub kompostu.
• Sztuczna choinka łączy różne materiały, których zwykle nie da się łatwo rozdzielić. Zużyty egzemplarz rzadko trafia więc do recyklingu i najczęściej kończy jako odpad zmieszany lub wielkogabarytowy.

Taka mieszanka PVC i metalu to typowa trudność, z jaką mierzy się recykling tworzyw sztucznych.

Na pytanie „Choinka żywa czy sztuczna” nie ma więc jednej odpowiedzi. Wynik zależy przede wszystkim od tego, ile sezonów posłuży sztuczne drzewko. Ślad z produkcji rozkłada się na kolejne lata, więc im jest ich więcej, tym mniej przypada na jedne święta. Analizy przyjmują różne założenia i podają różne progi opłacalności. Zwykle chodzi jednak o wiele lat użytkowania, a nie o dwa czy trzy sezony.

Sztuczna choinka – kiedy jest rozsądnym wyborem

Sztuczna choinka powiększa ślad węglowy gospodarstwa domowego przede wszystkim raz, przy produkcji i transporcie. Zakup ma więc sens tylko wtedy, gdy drzewko posłuży naprawdę długo – raczej dekadę lub dłużej niż kilka lat. Jeśli spodziewasz się, że po dwóch czy trzech sezonach zechcesz wymienić choinkę na inny kolor albo modniejszy fason, lepiej od razu rozważyć inne rozwiązanie.

Przy zakupie sprawdź przede wszystkim:

• konstrukcję, czyli stabilny, najlepiej metalowy stelaż i solidne mocowania gałęzi, które zniosą wielokrotne rozkładanie;
• igły, które powinny być dobrze osadzone i nie wypadać po przeciągnięciu dłonią po gałązce;
• sposób składania, bo im prostszy montaż i czytelniej oznaczone segmenty, tym mniejsze ryzyko wyłamania elementów.

Po świętach złóż choinkę ostrożnie i schowaj ją w suchym miejscu, w kartonie lub pokrowcu, z dala od grzejników i słońca. Obluzowaną gałąź zwykle da się przymocować drutem florystycznym, a wygięty element wyprostować. Takie drobne naprawy pozwalają uniknąć kupowania nowego drzewka.

Najmniejszy ślad zostawia choinka, która już istnieje. Używane egzemplarze często można znaleźć w lokalnych ogłoszeniach lub w grupach wymiany sąsiedzkiej. Sprawne drzewko, którego już nie potrzebujesz, lepiej oddać albo sprzedać, niż wyrzucić. W ten sposób posłuży jeszcze przez kolejne sezony.

Żywa choinka – jak wybrać ją odpowiedzialnie

Choinka cięta

Najlepszym wyborem jest drzewko z plantacji, możliwie z niedalekiej okolicy. Zapytaj sprzedawcę, gdzie rosła choinka i kiedy ją ścięto. Świeżo ścięte drzewko dłużej trzyma igły, a sprzedawca, który zna pochodzenie towaru, zwykle chętnie o nim opowie. Unikaj choinek z niepewnego źródła, bo mogą pochodzić z nielegalnej wycinki.

W domu choinka wytrzyma dłużej, jeśli:

• przed wstawieniem do stojaka podetniesz pień o kilka centymetrów,
• wstawisz ją do stojaka z wodą i będziesz codziennie sprawdzać jej poziom,
• ustawisz ją w chłodniejszym miejscu, z dala od kaloryfera, kominka i nasłonecznionego okna.

Po świętach sprawdź, czy gmina organizuje zbiórkę choinek. Wiele samorządów odbiera je w wyznaczonych terminach i przerabia na zrębki lub kompost. Masz ogród? Pocięte gałęzie przydadzą się do okrycia wrażliwych roślin przed mrozem, a rozdrobnione drewno możesz dodać do kompostownika. Wcześniej usuń z drzewka wszystkie ozdoby, haczyki i resztki lameciku.

Choinka w doniczce

Drzewko w donicy przyjmie się po posadzeniu tylko wtedy, gdy ma nieuszkodzone korzenie. Większe szanse dają egzemplarze uprawiane w pojemniku od początku niż te wykopane z gruntu tuż przed sprzedażą. Zapytaj o to sprzedawcę.

1. Przez kilka dni przetrzymaj choinkę w chłodnym miejscu, na przykład w garażu lub na klatce schodowej.
2. Zostaw ją w ciepłym pokoju na możliwie krótko, zwykle nie dłużej niż tydzień, i regularnie podlewaj.
3. Po świętach znów stopniowo przyzwyczajaj ją do chłodu.
4. Posadź ją, gdy ziemia nie jest zamarznięta. Jeśli grunt jest zamarznięty, przetrzymaj drzewko w chłodnym, jasnym miejscu do wiosny.

Nawet przy starannej opiece część takich drzewek się nie przyjmuje.

Alternatywy dla tradycyjnego drzewka i ekologiczne dekoracje

W niektórych miastach działają wypożyczalnie choinek w doniczkach. Drzewko trafia do domu przed świętami, a po nich wraca do szkółki lub na plantację, gdzie rośnie dalej. Taka usługa nie jest dostępna wszędzie, a warunki (termin zwrotu, kaucja, zasady w razie uschnięcia) bywają różne, dlatego warto je sprawdzić przed zamówieniem. Pielęgnacja jest taka sama jak przy choince w doniczce: krótki pobyt w ciepłym pokoju i regularne podlewanie.

Jeśli dylemat, czy wybrać choinkę żywą, czy sztuczną, nie daje spokoju, można go ominąć. Dobrze sprawdzają się:

• gałęzie iglaste w wazonie – z przycinki drzew w ogrodzie albo z punktów sprzedaży choinek, gdzie po przycinaniu pni często zostają odcięte gałęzie; po świętach trafiają do kompostu,
• drewniana choinka wielokrotnego użytku – składana konstrukcja z listewek lub sklejki, która po sezonie zajmuje mało miejsca i służy latami,
• dekoracja z tego, co jest pod ręką – kompozycja z gałązek, szyszek i lampek na ścianie albo przystrojona duża roślina doniczkowa.

Na ślad środowiskowy świąt wpływa także oświetlenie. Lampki LED zużywają znacznie mniej prądu niż tradycyjne żarówkowe, a wyłącznik czasowy sprawia, że nie świecą przez całą noc ani pod nieobecność domowników. To jeden z prostych sposobów na oszczędzanie energii w domu. Zamiast jednorazowych ozdób z plastiku i brokatu lepiej wybierać szklane, drewniane lub filcowe albo zrobić je samodzielnie z suszonych pomarańczy, szyszek czy papieru.

Przy rozbieraniu dekoracji od razu sprawdź lampki. Działające odłóż razem z ozdobami do pudełka z przegródkami, a uszkodzone oddaj do punktu zbiórki elektroodpadów. Dzięki temu przed kolejnym sezonem nie trzeba w pośpiechu kupować nowych.

Najczęściej zadawane pytania

Ile lat trzeba używać sztucznej choinki, żeby była bardziej ekologiczna od żywej?

Jednego progu nie ma, bo analizy przyjmują różne założenia, na przykład co do transportu i dalszych losów żywego drzewka. Zwykle chodzi o wiele lat, często o dekadę lub dłużej, a nie o dwa czy trzy sezony. Sztuczne drzewko opłaca się więc tylko wtedy, gdy zamierzasz o nie dbać i rozkładać je przez długie lata.

Co zrobić z żywą choinką po świętach?

Najpierw usuń wszystkie ozdoby, haczyki i resztki lameciku. Potem sprawdź, czy gmina organizuje zbiórkę drzewek, bo wiele samorządów przerabia je na zrębki lub kompost. Jeśli masz ogród, pocięte gałęzie posłużą do okrycia wrażliwych roślin przed mrozem, a rozdrobnione drewno możesz dodać do kompostownika.

Czy choinka w doniczce przyjmie się po posadzeniu w ogrodzie?

Ma na to szansę, jeśli ma nieuszkodzone korzenie. Lepiej rokują drzewka uprawiane w pojemniku od początku niż wykopane z gruntu tuż przed sprzedażą. Pomaga stopniowe przyzwyczajanie do ciepła i chłodu, możliwie krótki pobyt w pokoju, regularne podlewanie i sadzenie w niezamarzniętą ziemię. Nawet przy starannej opiece część takich drzewek się nie przyjmuje.

Czy kupowanie żywej choinki szkodzi lasom?

Drzewka z plantacji są uprawiane specjalnie na sprzedaż, więc ich zakup nie oznacza wycinania lasu. Ryzyko pojawia się przy egzemplarzach z niepewnego źródła, bo mogą pochodzić z nielegalnej wycinki. Zapytaj sprzedawcę, gdzie rosło drzewko i kiedy je ścięto. Ten, kto zna pochodzenie towaru, zwykle chętnie o nim opowie.

Jaka choinka jest lepsza dla alergika?

To zależy od rodzaju uczulenia. U części osób objawy nasilają się przy żywym drzewku, które może przynieść do domu kurz i zarodniki pleśni. Sztuczne drzewko gromadzi z kolei kurz podczas przechowywania, dlatego warto trzymać je w pokrowcu i oczyścić przed rozłożeniem. Przy uporczywych objawach najlepiej skonsultować wybór z lekarzem alergologiem.